Một buổi sáng, hai người cùng nhận một việc giống nhau: viết bản đề xuất cho khách hàng mới. Người thứ nhất mở trang trắng và bắt đầu lục email cũ. Người thứ hai mở AI, đưa vào ghi chú về khách, ba bản đề xuất từng thắng, rồi nhờ nó phản biện bản nháp đầu tiên.
Tới trưa, người thứ hai đã gửi bản đề xuất đi, còn người thứ nhất vẫn đang chỉnh câu mở đầu.
Thứ làm người thứ nhất tụt lại không phải là AI. Đó là người ngồi bên cạnh biết dùng AI tốt hơn.
AI không thay thế bạn. AI khuếch đại thứ bạn đã có. Nên câu hỏi đáng lo không phải "AI có lấy việc của tui không", mà là "tui có đang học dùng AI nhanh bằng người cùng nghề không".
Nỗi sợ đặt sai chỗ làm bạn đứng yên
Khi nghĩ AI là một cỗ máy vô danh sắp thay mình, người ta thường làm một trong hai việc: né nó, hoặc học vội hai chục công cụ. Cả hai đều không giúp bạn làm tốt việc của mình hơn.
Đổi đối tượng của nỗi sợ thì mọi thứ rõ ra. Đối thủ của bạn là một người cùng nghề, chuyên môn gần như bạn, nhưng dùng AI để học nhanh hơn, làm nhanh hơn và kiểm tra kỹ hơn. Người đó thì bạn hoàn toàn đuổi kịp được.
Một quán nhậu kiếm hiệp cho tui thấy khác biệt nằm ở đâu
Quán đầu tiên tui mở là Hoa Sơn Tửu Lầu, một quán nhậu kiếm hiệp ở Sài Gòn. Khách tới không chỉ để uống bia, mà để được bước vào một tửu lầu võ lâm: nhân viên mặc cổ trang, xưng hô kiểu giang hồ, thực đơn tính bằng "quan".
Trải nghiệm đó được Kênh14, VnExpress và Viet Nam News ghi lại, và quán còn lên CNN, được VTV3 phỏng vấn.
Bài học tui giữ từ quán là: khác biệt mở cửa, sản phẩm cốt lõi giữ cửa. Khác biệt cho người ta lý do nhìn vào, còn chất lượng thật mới cho họ lý do ở lại và quay lại.
AI cũng y như vậy. Nó giúp bạn ra bài nhanh hơn, đẹp hơn, nhiều hơn, nhưng nếu phần lõi chuyên môn mỏng thì AI chỉ làm cái mỏng đó lộ ra sớm hơn.
AI khuếch đại cả cái hay lẫn cái chưa hay
Nếu bạn nghĩ rõ, AI giúp bạn mở rộng và kiểm tra suy nghĩ nhanh hơn. Nếu bạn nghĩ chưa rõ, AI sẽ giúp bạn tạo ra mười phiên bản của cùng một hướng sai, mà bản nào nhìn cũng rất chuyên nghiệp.
Người không dùng AI tự lục, tự nối, tự làm lại những việc lặp. Người dùng AI có hệ thống dành thời gian đó cho quyết định và kiểm tra.
Vì vậy, thứ cần nâng cấp trước tiên không phải là công cụ. Đó là cách bạn đưa ngữ cảnh thật cho AI và cách bạn kiểm tra thứ nó trả về.
Ba nấc dùng AI, bạn đang ở nấc nào
- Hỏi ngẫu hứng. Gõ một câu hỏi, nhận câu trả lời, dùng luôn. Kết quả thường chung chung vì AI không biết gì về bạn, khách của bạn hay việc bạn đang làm.
- Hỏi có chủ đích. Bạn đưa bối cảnh, ví dụ mẫu, tiêu chí đạt, rồi sửa qua vài vòng. Kết quả tốt hơn hẳn, nhưng mỗi lần vẫn phải làm lại từ đầu.
- Làm thành quy trình. Bối cảnh, mẫu và tiêu chí được lưu sẵn, AI làm phần lặp, còn bạn giữ phần duyệt. Đây là nấc mà AI bắt đầu thật sự nhân năng lực của bạn lên.
Phần lớn người đi làm đang ở nấc 1. Chỉ cần lên nấc 2 cho một việc bạn làm mỗi tuần, bạn đã khác người bên cạnh rồi.
Tui đang dùng AI cho việc thật như thế nào
Bài bạn đang đọc được làm theo đúng nấc 3. Tui tìm lại ghi chú và ca thật trong Brain2, hệ thống tri thức tui dùng mỗi ngày. Tui dùng Kudo, thư viện câu mở đầu, cấu trúc bài và hồ sơ giọng viết tui tự xây, để AI gợi ý khung bài đúng giọng của tui.
Sau đó tui vẫn tự viết lại, kiểm tra nguồn và quyết định câu nào được đăng. Công sức của tui chuyển từ lục lại sang phán đoán, và đó mới là phần có giá trị.
AI làm phần lặp. Bạn giữ phần phán đoán. Chia việc như vậy thì càng dùng AI, bạn càng có giá trị hơn chứ không ít đi.
Đi làm hay làm kinh doanh, bắt đầu ở đâu
- Nếu bạn đi làm, chọn một việc bạn làm lặp mỗi tuần, ví dụ báo cáo, email cho khách hay bản đề xuất. Lưu lại ba bản tốt nhất bạn từng làm, rồi dùng chúng làm mẫu cho AI.
- Nếu bạn làm kinh doanh, chọn một việc đang chiếm nhiều giờ của cả đội, ví dụ trả lời khách hay viết nội dung bán hàng. Viết ra tiêu chí "thế nào là đạt", rồi để AI làm bản nháp đầu cho cả đội dùng chung.
- Ở cả hai vai, mỗi tuần làm thêm một việc như vậy. Sau vài tháng, bạn có một bộ quy trình riêng mà người khác không sao chép được.
Thử ngay với một lệnh AI ngắn
Đây là một việc tui làm lặp lại mỗi tuần: [mô tả việc].
Đây là một bản tui từng làm tốt: [dán bản đó].
Hãy chỉ ra 5 điểm làm bản này tốt, rồi viết thành một bộ hướng dẫn
để lần sau bạn làm bản nháp đầu theo đúng chuẩn đó.
Một câu hỏi để bạn mang theo
Trong tuần vừa rồi, việc nào bạn làm đi làm lại mà nếu có AI làm bản nháp đầu, bạn sẽ có thêm vài giờ cho việc quan trọng hơn?
Bắt đầu từ đúng việc đó. Nếu muốn có nền chắc trước, lộ trình 21 ngày Brain2 giúp bạn gom lại những gì mình biết; mỗi ngày một đầu ra nhỏ, thời lượng thay đổi theo độ sâu của từng bài.