Tui hỏi anh em một câu thẳng: muốn vui trước mắt, hay muốn có một tương lai rộng mở hơn?
Nghe như câu triết học, nhưng thật ra nó được trả lời hằng ngày trong mấy quyết định nhỏ xíu. Tối nay đi nhậu tâm sự mỏng với đám bạn, mà phần lớn thời gian là kể khổ, bàn drama, bàn chuyện thế giới. Hay tham gia một workshop cùng những người đang bắt đầu làm gì đó mới. Chọn cái nào cũng là đang trả lời.
Môi trường quanh bạn kéo bạn đi nhiều hơn bạn nghĩ. Ta thường ở lại những mối quan hệ không còn hợp không phải vì chúng tốt, mà vì ba cơ chế tâm lý: không nhận ra thay đổi chậm, hoài niệm làm mờ mắt, và sợ cô đơn. Gọi tên được chúng là bước đầu để chọn lại.
Bạn có đang ở trong một vũng lầy quen thuộc?
Thử xem mấy dấu hiệu này có quen không:
- Hay nghe người ta đánh giá, chấm điểm người khác, bàn chuyện hot trend mà những chuyện đó không giúp bạn tiến thêm bước nào.
- Mỗi khi định thử điều mới, xung quanh khuyên nghĩ kỹ, chỉ rủi ro, hoặc hỏi kiểu "mày rảnh quá ha".
- Hơn sáu tháng rồi những người quanh bạn không có gì mới: khóa học mới, cuốn sách mới, thành tựu mới trong nghề.
- Bạn thấy mình là người "khá nhất" trong nhóm, nói gì cũng phải giải thích mà vẫn không ai theo kịp.
- Lịch đã chốt (đi học, gặp bạn mới) dễ bị đổi vì một việc phát sinh với người thân hay bạn thân.
Gật đầu từ ba dấu hiệu trở lên thì nên nhìn lại. Không phải để kết luận ai xấu. Chỉ để thấy thời gian và năng lượng của mình đang đi về đâu.
Ba cơ chế giữ ta ở lại chỗ cũ
Aristotle nói con người là động vật xã hội. Cái ổng không nói là mình hay đi giao du theo thói quen chứ không theo hướng mình muốn đi.
1. Hội chứng ếch luộc. Thả ếch vào nước sôi, nó nhảy ra ngay. Đặt vào nước lạnh rồi đun từ từ, nó không nhận ra nguy hiểm. Mối quan hệ kéo ta xuống hiếm khi rõ ràng ngay từ đầu. Nó đến qua mấy câu đùa, mấy lời khuyên "vì tốt cho mày", ánh mắt nghi ngờ khi bạn chia sẻ điều mình mong. Từng cái đều nhỏ, nên ta không thấy thay đổi tích lại.
2. Hào quang hoài niệm. Ta đánh giá hiện tại của một mối quan hệ dựa trên kỷ niệm đẹp trong quá khứ. Tui có một thằng bạn cấp ba từng rất thân. Giờ mỗi lần gặp, nó chủ yếu kể về sếp, về cuộc sống. Vậy mà tui vẫn đi nhậu với nó đều đều vì "tình bạn bao nhiêu năm mà". Hoài niệm làm tui nhìn quan hệ qua kính màu cũ.
3. Sợ cô đơn. Não mình rất ghét cảm giác lạc lõng. Thà ở cùng người không còn hợp còn hơn ở một mình. Đây có lẽ là cơ chế mạnh nhất, vì nó khiến ta tự biện hộ cho hai cái trên.
Tình bạn lâu năm đáng trân trọng. Nhưng ở lại chỉ vì quen thì không phải là lựa chọn, đó là quán tính.
Chọn lại mà không phải chia tay ai
Tui không bảo anh em bỏ bạn bè. Chuyện đó vừa không cần vừa không đẹp. Cái cần là thêm một vòng quan hệ mới, nơi người ta cùng đang làm điều gì đó.
- Thêm trước, bớt sau. Đừng cắt gì cả. Chỉ cần mỗi tháng đi một sự kiện, workshop hoặc nhóm học với những người đang bắt đầu hay đang làm. Sau vài tháng bạn tự thấy quỹ thời gian dịch chuyển.
- Giữ lịch đã chốt. Lịch học, lịch gặp người mới là cam kết với tương lai của bạn. Tui học cách xem nó như lịch hẹn với khách quan trọng: đổi khi có lý do thật sự, không đổi chỉ vì ngại.
- Đổi cách trò chuyện với bạn cũ. Thay vì nghe than vãn, thử kể một điều mình vừa học, một việc đang làm. Có người sẽ hào hứng theo. Có người thì không, và cả hai kết quả đều cho bạn thông tin.
- Tìm người "khá hơn" mình ở một khía cạnh. Khi bạn là người giỏi nhất trong phòng thì bạn đang ở sai phòng. Nên có ít nhất vài người mà bạn học được từ họ.
Câu hỏi để mang đi
Nhìn lại chuyện sáu tháng qua: những người bạn gặp nhiều nhất đã học thêm gì, làm thêm gì, mở ra điều gì mới? Còn bạn thì sao?
Không có câu trả lời đúng. Có câu trả lời thật, và đó là chỗ bạn bắt đầu chọn lại.
- Viết ra ba người bạn gặp nhiều nhất và một điều mới mỗi người đã làm trong sáu tháng qua.
- Đăng ký một workshop, nhóm học hoặc sự kiện của người cùng nghề trong tháng này.
- Khoá lịch học hoặc lịch gặp người mới, chỉ đổi khi có lý do thật sự.
- Lần tới đi cùng bạn cũ, kể một điều mình đang học thay vì chỉ nghe chuyện cũ.