Có một nhóm anh em đang hoang mang không biết nên học gì để bắt đầu với AI. Sếp nói việc gì AI cũng làm được, không học chắc mất việc. Thế là sưu tầm đủ prompt, lưu đủ mẫu quy trình, nhưng mãi chưa làm ra được thứ gì khiến mình được ghi nhận.
Nếu bạn là một trong số đó, hít một hơi. Bài này dành cho bạn, và cho cả người muốn bắt đầu sau nhưng về đích trước.
Học viết lệnh cho AI là cần, nhưng ai cũng làm được và nó đổi liên tục. Lợi thế bền hơn nằm ở những năng lực rất người mà AI khó làm thay. Biết dùng AI cộng với các năng lực đó là tổ hợp khó thay thế.
Vì sao ta hoảng như gà mắc tóc
AI tiến rất nhanh, nhanh hơn nhịp mà não bộ con người quen thích nghi. Tui nghĩ đó là gốc của nỗi sợ. Nhà sử học Yuval Noah Harari từng cảnh báo về khoảng cách giữa tốc độ công nghệ và khả năng thích ứng của con người.
Có một câu tui thích: AI không làm bạn thất nghiệp, người biết dùng AI mới là người cạnh tranh với bạn. Nghe hơi gắt, nhưng nó đổi câu hỏi từ "AI có lấy chỗ của tôi không" sang "tôi học cách làm việc với nó chưa".
Chiêu "10 prompt hay nhất" chưa đủ
Mạng xã hội đầy những người nói chuyện rất tự tin về cách thích nghi với AI, mà chủ yếu là mẹo nông: "10 prompt hay nhất cho...". Mẹo thì có ích, nhưng chúng dễ lỗi thời và ai cũng có thể sao chép. Khi cả nước, cả cơ quan, cả đối thủ đều dùng AI, việc dùng AI không còn là điểm khác biệt.
Điểm khác biệt nằm ở phần mà AI không thay được hoàn toàn.
Những gì người ta nghiên cứu về năng lực của con người
Khi chuẩn bị bài gốc, tui đọc khá nhiều nghiên cứu và tài liệu từ các trường kinh doanh và tạp chí quản trị, trong đó có khung EPOCH của MIT Sloan và bài "3 Human Super-Talents AI Will Not Replace" của Harvard Business Review. Tui cố đối chiếu xem các nguồn có đồng nhất không.
Theo cách tui hiểu, điểm chung là những năng lực gắn với con người: đồng cảm, hiện diện thật với người khác, phán đoán và chính kiến, sáng tạo từ trải nghiệm. Đây là cách tui diễn đạt lại để dễ nhớ, bạn nên đọc nguồn gốc nếu muốn trích dẫn chính xác.
Khi mọi người học nói chuyện với AI, hãy học thêm cách làm người.
Kế hoạch 30 ngày để bắt đầu
Bản gốc tui viết có kế hoạch thực chiến 30 ngày. Ở đây tui rút gọn thành khung bạn dùng được ngay:
- Tuần 1: liệt kê việc bạn đang làm. Đánh dấu việc cần đồng cảm, phán đoán, hiểu người; đánh dấu việc chỉ là lặp lại.
- Tuần 2: giao việc lặp lại cho AI làm nháp, bạn tập trung vào phần cần phán đoán.
- Tuần 3: viết ra góc nhìn của riêng bạn về một vấn đề trong nghề. Đăng cho vài người đọc thử.
- Tuần 4: nhìn lại thời gian bạn dành cho phần "rất người" đã tăng chưa.
Vì sao lệnh hay chưa đủ thành tựu
Có người sưu tầm hàng trăm mẫu prompt nhưng chưa tạo ra được kết quả nào khiến người khác nhìn vào và nhận ra. Lý do thường không nằm ở prompt, mà ở chỗ họ chưa có thứ riêng để đưa cho AI xử lý: kinh nghiệm, góc nhìn, khách hàng, bối cảnh thật.
Hai người cùng dùng một công cụ, người nào đưa vào nhiều chất liệu thật hơn sẽ nhận lại sản phẩm hơn hẳn. Nên thay vì hỏi "prompt nào hay nhất", hãy hỏi "mình đang có gì mà AI chưa có".
Cũng đừng để những người nói giọng rất tự tin trên mạng làm bạn chùn. Việc bắt đầu muộn hơn không sao, nếu bạn bắt đầu có hướng và đi đều. Đích đến là bạn dùng AI tốt hơn trong chính nghề của mình, không phải bạn trở thành người biết hết mọi công cụ.
- Ngừng sưu tầm prompt như sưu tầm tem; chọn vài mẫu và dùng cho việc thật.
- Tách việc của bạn thành phần lặp lại và phần cần con người.
- Mỗi tuần viết một góc nhìn riêng từ trải nghiệm của mình.
- Kiểm lại nguồn nghiên cứu trước khi trích dẫn người khác.