Giận một phút, trả giá nhiều năm: điều Steve Jobs học về cảm xúc

Bài này dành cho anh em làm nghề lâu năm, giỏi việc, tử tế với người khác, nhưng vẫn thấy mình chưa được trọng dụng. Anh em nhiệt tình hết mình với đồng nghiệp, đối tác, mà niềm tin và cơ hội vẫn đến chậm. Có khi còn thấy cuộc đời cứ ngăn cản: không ai giúp, việc gì cũng vướng.

Nhiều anh em nghĩ: chỉ cần mình tốt tính và tạo ra giá trị cho người khác thì sẽ được tin. Đúng, nhưng chừng đó chưa đủ. Còn một thứ nữa quyết định người ta có muốn tin và làm việc lâu dài với mình hay không: cách mình xử lý cảm xúc, nhất là lúc bực mình vì lỗi của người khác.

#Câu chuyện của Steve Jobs

Năm 1985, Jobs đang ở đỉnh cao. Apple vừa ra mắt Macintosh, ông mới 30 tuổi và được coi là thiên tài công nghệ. Rồi hội đồng quản trị, trong đó có cả những người chính ông đưa vào, đã đưa ông ra khỏi công ty.

Theo câu chuyện tui đọc, lý do không phải thiếu tài năng hay tầm nhìn. Mà là cách ông xử lý cảm xúc với người xung quanh. Tui nhắc chuyện này vì nó là luận điểm gốc của bài, và không nhằm chê ai: ngay cả người giỏi bậc nhất cũng có thể trả giá lớn vì cách mình phản ứng.

Điều thú vị là phần sau. Trong những năm rời Apple, Jobs đi, trải nghiệm, trong đó có Ấn Độ, và theo lời kể thì học dần cách quan sát cơn giận thay vì để nó dẫn đường. Khi quay lại Apple năm 1997, ông vẫn khắt khe, vẫn cầu toàn, nhưng không còn phá hoại. Thứ còn lại là cường độ xây dựng. Sau đó là iPhone, iPad, MacBook.

Tui vẫn nhớ câu "cơn giận giống cầm than hồng ném người khác, người bị bỏng đầu tiên là chính mình", thường được gắn với Đức Phật. Đọc về Jobs tui mới thấy nó thật hơn.

#Vì sao cơn giận lại đắt

Nó làm bạn mất niềm tin. Người ta ít khi nhớ mình đúng hay sai trong chuyện đó. Họ nhớ cách mình phản ứng. Một lần mất kiểm soát có thể xoá cả quãng thời gian bạn đã tử tế.

Nó ép bạn quyết định kém. Lúc nóng, ta nói câu không rút lại được, gửi email không nên gửi, bỏ cuộc họp không nên bỏ. Cái giá thường đến sau, khi cơn giận đã qua.

Nó khiến người tốt tránh xa. Những người có thể giới thiệu, rủ làm chung, đồng hành lâu dài thường chọn người dễ hợp tác. Ai cũng thích làm việc với người ổn định.

Warren Buffett có nguyên tắc nổi tiếng trong đầu tư là tránh những khoản lỗ có thể tránh được. Tui áp dụng cho cảm xúc theo cách hiểu riêng: mỗi cơn giận là một khoản chi, và đáng tính xem nó có đáng giá không.

Cảm xúc giống thời tiết: đến, nổi bão, rồi đi. Người khôn không chống cơn bão, họ học quan sát nó.

#Quan sát thay vì hành động ngay

Mấy việc nhỏ tui thấy dùng được, không cần "tu" gì cao siêu:

• Gọi tên cảm xúc. Trong đầu nói: "Mình đang bực." Chỉ riêng việc gọi tên đã tạo một khoảng cách nhỏ giữa mình và cơn giận.
• Hoãn phản hồi. Với tin nhắn hoặc email làm bạn nóng máy, hãy viết nháp rồi để đó. Đọc lại sau một khoảng nghỉ, bạn thường sửa đáng kể.
• Hỏi: lỗi này lớn cỡ nào thật sự? Khi bực vì lỗi của người khác, hãy tự hỏi sau một tuần nữa chuyện này còn quan trọng không.
• Nói chuyện, không đổ lỗi. Mô tả việc đã xảy ra và điều bạn cần, thay vì chấm điểm con người.
• Giữ một khoảng yên mỗi ngày. Vài phút đi bộ hay hít thở cũng đủ để cảm xúc không tích dần.

Bạn vẫn có thể khắt khe và đòi hỏi cao như Jobs. Chỉ là khắt khe theo hướng xây, chứ không phá.