Mở Facebook đọc bừa một bài trong ngành mình, bạn chợt nghĩ: "Ủa, mình còn biết nhiều hơn vậy, thậm chí thấy chỗ sai chỗ thiếu trong bài này." Lướt Instagram thấy ai đó chia sẻ nghề của mình, chất lượng bình thường mà vẫn có cả ngàn lượt thích và bình luận cảm ơn. Bạn lại nghĩ: mình mà viết thì phải hay hơn thế mới dám đăng.
Hoặc bạn đã thử viết vài bài, lượt thích lèo tèo, bình luận toàn người vào nói chuyện không liên quan. Bạn tự nhủ chắc mình không hợp rồi lặn luôn. Nếu bạn thấy mình trong mấy dòng này, bài này viết cho bạn.
Cảm giác chưa sẵn sàng không phải tín hiệu để chờ. Nó gần như đi cùng mọi người ở thời điểm bắt đầu. Thương hiệu cá nhân không phải món tráng miệng sau khi thành công, nó là một phần của hành trình đi tới đó.
Những lời biện minh nghe rất hợp lý
Có vài câu quen thuộc mà tui nghe hoài, và chính tui từng nghe trong đầu mình:
- "Phải xong lớp này, xong dự án kia đã rồi mới có thời gian."
- "Nhiều người góp ý quá, có người còn chê, chắc mình chưa đủ trình."
- "Thấy người ta chia sẻ bị bắt lỗi rồi công kích, thôi mình im cho an toàn."
Từng câu nghe đều hợp lý, và đó chính là vấn đề. Chúng không hề vô hại. Gộp lại, chúng như những sợi xích mềm giữ bạn đứng yên, trong khi người khác chia sẻ sớm hơn, sai nhiều hơn, rồi tiến bộ nhanh hơn.
Vì sao người giỏi lại im lặng nhất
Có một hiện tượng trong tâm lý học tên là hiệu ứng Dunning-Kruger (Dunning-Kruger effect), do hai nhà nghiên cứu David Dunning và Justin Kruger mô tả. Hiểu đơn giản: người chưa nắm vững một việc thường đánh giá khả năng mình cao hơn thực tế, vì họ chưa thấy hết độ phức tạp. Người đã giỏi thì thường tự đánh giá thấp hơn, vì họ thấy rõ mình còn thiếu gì.
Nghịch lý nằm ở đây. Những người có nhiều thứ đáng chia sẻ nhất lại hay ngại nhất, còn trên mạng thì tràn ngập người tự xưng chuyên gia. Nếu bạn đang thấy "mình chưa đủ giỏi", có khi đó là dấu hiệu bạn hiểu đủ sâu để biết mình chưa biết gì, chứ không phải dấu hiệu bạn không có gì để nói.
Cảm giác chưa sẵn sàng không phải tín hiệu để chờ đợi. Đó là tín hiệu để bắt đầu.
Một người bắt đầu từ video tệ
Bài gốc của tui kể về năm người bắt đầu khi còn dở. Ở đây tui giữ lại một người mà nhiều bạn biết: Marques Brownlee, thường gọi là MKBHD.
Năm 2009, khi mới 15 tuổi, cậu bắt đầu quay video đánh giá công nghệ bằng chiếc webcam laptop cũ. Hình ảnh không đẹp, tiếng như nói trong cái hộp thiếc, nội dung còn lúng túng. Nhưng cậu cứ làm. Video sau tốt hơn video trước một chút, rồi một chút nữa. Không ai thấy khác biệt từng ngày, nhưng qua nhiều năm thì khoảng cách rất lớn. Ngày nay kênh của anh có hơn 18 triệu người đăng ký và tiếng nói của anh có sức nặng trong giới công nghệ.
Bài học tui rút ra: bắt đầu dở nhưng sớm thường tốt hơn xuất phát hoàn hảo nhưng muộn. Chất lượng đến từ số lần bạn làm và sửa, chứ ít khi đến từ việc chờ.
Cách bắt đầu khi còn thấy "dở"
- Hạ chuẩn bài đầu tiên. Mục tiêu của bài đầu là hoàn thành và đăng, không phải hay.
- Chia sẻ một thứ nhỏ, có thật. Một việc bạn đã làm tuần này, một lỗi hay gặp trong nghề, một cách làm bạn thấy hiệu quả.
- Đừng đọc bình luận như bản án. Bình luận lạc đề không có nghĩa bạn viết dở, thường là người ta chưa biết bạn là ai. Họ sẽ nhận ra khi bạn xuất hiện đều.
- Đặt nhịp nhỏ nhưng đều. Một bài mỗi tuần tốt hơn mười bài trong một tháng rồi biến mất.
- Viết ra một điều trong nghề mà bạn thấy người khác nói thiếu.
- Biến nó thành bài ngắn khoảng 150 chữ, đăng trong tuần này.
- Đặt lịch cố định một khung giờ mỗi tuần để viết.
- Khi có người góp ý, giữ lại một ý hữu ích, bỏ phần còn lại.