Tui gặp khá nhiều anh em làm nghề giỏi, được đồng nghiệp hỏi thăm nhờ vả suốt, nhưng đi làm một thời gian vẫn thấy mình đứng yên một chỗ. Trong khi người vào sau lại đi nhanh hơn.
Một buổi tối cuối tuần, về nhà sau hiếm hoi không phải làm thêm giờ. Tin nhắn của sếp bật lên: "Cần xong gấp job này, anh em cố gắng nhé". Zalo nhóm bạn đại học thì báo có người vừa nhận một offer mới. Bạn tự nghĩ: năng lực mình đâu có kém, vậy tại sao?
Tui nhìn thấy mẫu này lặp lại nhiều năm. Và thủ phạm thường không phải năng lực.
Giỏi nghề và được thấy là hai việc khác nhau. Nếu bạn quen giấu công sức, giấu ý tưởng, ngại nói về thành quả, thì với thị trường và với cơ hội, bạn gần như vô hình. Làm tốt và cho người khác biết giá trị đã tạo ra phải đi đôi với nhau.
Ba dấu hiệu bạn đang giấu giá trị của mình
Thử đọc từng cái và xem mình có gật đầu không.
1. Từ chối công lao. Được khen trong cuộc họp, phản xạ đầu tiên là: "Dạ em chỉ làm bình thường thôi ạ" hoặc "Đây là thành quả chung của team". Khiêm tốn thì đẹp. Nhưng nếu phần lớn là công sức của bạn mà bạn chia hết ra, người nghe sẽ nhớ đúng điều bạn vừa nói: đóng góp của bạn bình thường.
2. Giấu ý tưởng. Bạn nghĩ ra giải pháp từ sớm nhưng không dám nêu. Vài tuần sau, một đồng nghiệp đề xuất ý tương tự và được khen hết lời. Người ta không khen ý tưởng nằm trong đầu bạn, người ta khen ý tưởng được nói ra.
3. Ngại kể về thành tựu. Đến lúc phỏng vấn hoặc đánh giá năng lực, được hỏi việc nào bạn tự hào nhất thì bạn ấp úng, kể sơ sài. Giá trị thật đã tạo ra mà không nói rõ được thì người đối diện không có gì để ghi nhận.
Trong khi đó, người có năng lực ngang ngửa nhưng chịu chia sẻ kiến thức, viết bài chuyên môn, làm ra thứ người khác nhìn thấy được lại thường được để ý sớm hơn. Oát đờ heo? Ai bảo chuyên môn giỏi thì tự khắc được công nhận?
Vì sao người giỏi lại hay như vậy
Tui nghĩ phần lớn đến từ cách mình được dạy. Từ nhỏ, mình nghe quen những câu như "hoa thơm tự có bướm đến", "người giỏi thật sự không cần phải nói", "con không nên khoe khoang". Ăn cơm gia đình, đứa nhỏ khoe điểm là bị nhắc ngay.
Lặp đi lặp lại, mình hình thành một phản xạ co rút mỗi khi phải nói về thành tựu của bản thân. Nó thành thói quen, và mình tưởng đó là đức tính.
Nhà tâm lý học Carol Dweck nói về tư duy phát triển (growth mindset): một việc không như ý có thể đau, nhưng nó không định nghĩa bạn, đó là vấn đề để đối mặt và học. Tui mượn tinh thần đó cho chuyện này: nói về điều mình làm được không phải khoe khoang, đó là một kỹ năng cần luyện như mọi kỹ năng khác.
Chuyên gia giỏi nhất ngành mà không ai biết, với cơ hội thì gần như không tồn tại.
Cách sửa, không cần đổi tính cách
Bạn không cần thành người ồn ào. Chỉ cần ba thay đổi nhỏ.
- Nhận lời khen trọn vẹn. Thay "em chỉ làm bình thường" bằng "cảm ơn anh/chị, em đã làm phần X và kết quả là Y". Vẫn có thể ghi công team, nhưng nêu rõ phần của mình.
- Nói ý tưởng sớm, dù chưa hoàn hảo. Một câu trong cuộc họp hoặc một tin nhắn ngắn cũng tạo dấu vết rằng ý đó đến từ bạn.
- Giữ một sổ ghi nhận việc đã làm. Mỗi tuần ghi một dòng: việc gì, ai hưởng lợi, thay đổi ra sao. Đến lúc phỏng vấn hay đánh giá, bạn có chuyện thật để kể thay vì cố nhớ.
Ngoài ra, nếu bạn có kiến thức nghề, hãy thử đăng một bài chuyên môn ngắn mỗi tháng. Không cần hay. Cần đều và cần là chuyện thật bạn đã làm.
Anh em tự soi lại
Câu hỏi tui hay hỏi anh em: người tầm thường chăm chăm làm tốt công việc, còn người xuất chúng biết làm tốt và truyền đạt được giá trị. Bạn đang đi con đường nào?
Câu trả lời không phải để tự trách. Nó chỉ cho bạn thấy bước tiếp theo nằm ở đâu: không phải làm thêm giờ nhiều hơn, mà là cho người khác nhìn thấy phần việc bạn đã làm.
- Lần tới được khen, nêu rõ phần việc của mình và kết quả nó mang lại, thay vì xua đi.
- Chọn một ý tưởng đang để trong đầu, nói ra trong cuộc họp tuần này.
- Mở một ghi chú, mỗi tuần viết một dòng về giá trị bạn đã tạo ra.
- Chuẩn bị sẵn ba câu chuyện thành tựu để kể gọn trong phỏng vấn hoặc buổi đánh giá.
- Thử viết một bài chuyên môn ngắn từ chuyện bạn đã làm thật.