Giỏi nghề mà chưa ai biết: bài học Reid Hoffman để năng lực được nhìn thấy

Có một vở kịch nhỏ diễn ra mỗi ngày trong rất nhiều văn phòng. Người giỏi nhất nhóm, kiểu gỡ được bài toán mà cả team bó tay, khách gặp rắc rối là gọi thẳng, lại ngồi lặng lẽ trong góc. Trong khi đó, có người kiến thức tầm tầm nhưng biết cách để người khác thấy mình, lại được săn đón nhiều hơn hẳn.

Tại sao thời đại tài năng được đề cao nhất, người có năng lực thật vẫn hay bị bỏ lại phía sau? Tui tìm thấy một lời giải trong chuyện của Reid Hoffman.

#Người kỹ sư ngồi góc văn phòng

Năm 1990, Reid Hoffman chỉ là một kỹ sư viết code thầm lặng ở Apple, ngồi một góc, làm từ sáng đến tối. Có tài nhưng chẳng mấy ai biết ông là ai. Về sau ông đồng sáng lập LinkedIn, mạng nghề nghiệp có lượng người dùng khổng lồ, và được gọi là nhà tiên tri của Thung lũng Silicon nhờ khoản đầu tư vào những cái tên như Facebook, Airbnb, Zynga.

Điều rút ra, theo cách tui đọc: tài năng mới là điều kiện cần. Việc nó được người ta nhìn thấy mới quyết định nó đi được bao xa.

#Hội chứng "đầu bếp siêu đẳng, quán hoang tàn"

Bạn có để ý những quán do đầu bếp tay nghề thần sầu làm chủ lại hay vắng không? Tui từng thấy một ông chú bán bún bò Huế trong con hẻm tối. Nước dùng trong vắt, thịt thái mỏng, sợi bún dai mềm. Quán vẫn thưa khách, còn quán kế bên bán bún "tàm tạm" lại có người xếp hàng dài.

Người giỏi hay tin rằng sản phẩm xuất sắc sẽ tự bán được. Họ dồn hết vào hoàn thiện tay nghề và quên mất rằng giữa một thế giới ồn ào, cái dễ nhớ thường thắng cái hơi xuất sắc hơn một chút. Ý của Reid là người im lặng, dù giỏi đến đâu, vẫn dễ thành người vô hình.

#Bẫy 1: Biết quá nhiều nên nói người ta không hiểu

Khi đã thành chuyên gia, bạn quên mất mình đang dùng thứ ngôn ngữ mà người ngoài nghề không dùng. Nhà tâm lý Elizabeth Newton từng làm một thí nghiệm kinh điển: một nhóm gõ nhịp một bài hát cho nhóm kia đoán. Người gõ nghĩ khoảng một nửa số người sẽ đoán trúng. Thực tế chỉ khoảng 2,5% đoán đúng.

Điều này giải thích vì sao người kỹ thuật giỏi hay nói chuyện như người ngoài hành tinh với khách. Họ không thiếu hiểu biết, họ thiếu bước dịch ra lời người nghe hiểu được. Vấn đề ở khâu diễn đạt, và diễn đạt luyện được.

#Bẫy 2: Chỉ xây quan hệ khi đã cần

Nhiều người làm quan hệ giống đi mua ô khi trời mưa: cần việc mới nhờ người, cần khách mới nghĩ đến kết nối. Reid làm ngược lại. Ông coi các mối quan hệ như một khoản đầu tư dài hạn và xem thành công thời nay là môn đồng đội hơn là cuộc đua của một người.

Gieo trước rồi mới cần sau nghe chậm, nhưng khi bạn cần, đã có sẵn người biết bạn làm được gì và có thể giới thiệu bạn.

Tài năng mà im lặng thì rất khó được chọn, vì người ta chỉ chọn được thứ họ nhìn thấy.