Có nhiều người giỏi nghề nhưng thấy mình lạc nhịp với xã hội "ồn ào". Họ không phải kiểu người hay la hét, múa may trước ống kính. Khi người khác nói sai hoặc nói thiếu, họ thường không cắt lời, vì sợ người ta mất mặt, sợ bị đánh giá, hoặc vì nghĩ quá nhiều (overthinking). Họ muốn giúp được nhiều người hơn, nhưng lại ngại bị hiểu lầm là có ý đồ, là tâm cơ.
Bài này nằm trong chuỗi "Giỏi nghề mà không biết làm thương hiệu cá nhân". Tui viết cho các bạn hướng nội part-time hoặc full-time, và tui cũng nhận mình hướng nội part-time.
Làm thương hiệu cá nhân không có nghĩa là đổi con người bạn. Nó là tìm ra con đường để giá trị thật của bạn được nhìn thấy, và con đường đó có thể rất yên tĩnh.
Những người ít ồn ào nhất nhưng ai cũng biết tên
Thử nghĩ tới Bill Gates, Warren Buffett, Mark Zuckerberg. Họ nổi tiếng là những người kín tiếng, thường được nhắc đến như người hướng nội điển hình. Vậy mà tên tuổi của họ có sức nặng trên toàn thế giới.
Tui không nghĩ họ đột nhiên biến thành người hướng ngoại, cũng không thuê ai đóng thế. Điều tui thấy là họ tìm được những con đường khác để giá trị của mình được nhìn thấy, những con đường hợp với bản chất tự nhiên của người hướng nội.
Bài gốc của tui có nhắc Bill Gates thích dành thời gian một mình để đọc và suy nghĩ sâu, vì đó là cách ông học tốt nhất. Nhiều người xây sự nghiệp bằng cách ngồi yên và làm tới nơi tới chốn, trong khi cả thế giới đang cố gắng gây chú ý bằng âm lượng.
Ba siêu năng lực của người hướng nội
Văn hóa influencer hay làm ta tin rằng phải liên tục phô bày bản thân mới có giá trị, như thể không xuất hiện trên mạng nghĩa là không tồn tại. Tui từng tin vậy. Nhưng ép một người hướng nội thành người hướng ngoại giống như bắt cá leo cây: khó, mệt, và cả cá lẫn cây đều bối rối.
Trong khi đó, người hướng nội có vài thứ mà người ồn ào khó có:
- Quan sát tinh. Khi người khác bận nói, bạn bận nhìn, và thường thấy những góc khuất mà nhiều người bỏ qua.
- Tư duy chiều sâu. Bạn có thể ở lại với một vấn đề rất lâu, trong khi người khác đã nhảy sang chủ đề thứ mười bảy.
- Kết nối chất lượng. Bạn tạo ra mối quan hệ sâu và bền, thay vì một nghìn rưỡi kết nối trên LinkedIn mà không ai nhớ mặt ai.
Ba thứ này chính là nguyên liệu tốt cho thương hiệu cá nhân: góc nhìn riêng, nội dung có chiều sâu và cộng đồng nhỏ nhưng tin nhau.
Trong một thế giới ai cũng đang hét, lời thì thầm lại là thứ gây chú ý nhất.
Con đường "để tác phẩm nói thay"
Bài gốc của tui có năm con đường cho người hướng nội. Ở đây tui kể kỹ một con đường, theo kiểu Hayao Miyazaki của Studio Ghibli.
Ông là một trong những nhà làm phim hoạt hình được kính trọng nhất, và cũng được nhắc đến như một người rất hướng nội. Theo những gì tui đọc được, ông không dùng mạng xã hội, thậm chí không dùng email. Phong cách của ông đơn giản: làm ra tác phẩm xuất sắc đến mức người ta không thể không chú ý. Thay vì quảng bá hay dự sự kiện, ông dành gần như toàn bộ thời gian tự tay vẽ từng khung hình. "Spirited Away" mất gần ba năm để hoàn thành, và sau đó nhận được giải Oscar.
Bạn không cần là Miyazaki để áp dụng tinh thần này. Một bài viết được trau chuốt kỹ, một dự án nhỏ làm tới nơi, một bộ tài liệu cho đồng nghiệp: nếu tác phẩm đủ tốt và được đặt ở nơi người ta thấy, nó sẽ làm việc thay cho bạn.
Cách bắt đầu theo kiểu yên lặng
- Đừng hỏi "làm sao mình ồn hơn". Hãy hỏi "mình giỏi nhất ở chỗ nào, và làm sao để người ta thấy kết quả của nó".
- Chọn một hình thức cho phép bạn suy nghĩ trước khi nói, như viết, làm tài liệu, làm bản vẽ, làm demo.
- Chia sẻ điều bạn quan sát. Chính những góc khuất bạn thấy là thứ người khác không có.
- Giữ cộng đồng nhỏ và gần. Vài người thật sự đọc kỹ và phản hồi tốt hơn nhiều người lướt qua.
- Viết ra ba thứ bạn quan sát được trong nghề mà người khác hay bỏ qua.
- Chọn một hình thức không cần xuất hiện trước ống kính để chia sẻ chúng.
- Đăng một sản phẩm nhỏ, hoàn chỉnh, thay vì nhiều thứ dở dang.
- Nhắn cho một người bạn tin, nhờ họ đọc kỹ và nói thẳng.