Có thời gian tui học đủ thứ. Xem video hay lướt feed thấy gì hay là ghi chú lại. Đi hội thảo, networking, sự kiện online lẫn offline. Âm thầm theo dõi các anh chị đi trước chia sẻ. Nếu bạn đang làm y như vậy thì chúng ta giống nhau lắm. Và có thể chúng ta cùng đi lạc: có cố gắng mà chưa thấy chạm được thứ mình cần.
Một câu từng ám ảnh tui lâu: thành công không phải làm nhiều việc đúng, mà là làm đúng những việc quan trọng. Vấn đề là tui không biết việc nào quan trọng. Đời tui lúc đó như vòng tròn, chạy rất nhanh mà chỉ quanh một gốc cây.
Điều khiến nhiều người chăm chỉ vẫn mắc kẹt là nhầm lẫn giữa việc trông giống nguyên nhân và việc thật sự là nguyên nhân. Phân biệt được hai thứ này, bạn đặt thời gian vào chỗ tạo ra giá trị, thay vì chỉ bận rộn.
Naval Ravikant và hai loại hành động
Tui biết đến Naval Ravikant, nhà đầu tư thiên thần từng tham gia nhiều công ty khởi nghiệp lớn như Twitter, Uber. Điều làm tui choáng không phải gia tài của ông, mà là cách ông phân biệt giữa hành động then chốt và hành động chỉ tương quan.
Ý của ông, tui diễn đạt lại: nhiều người nhầm tương quan với nguyên nhân. Họ làm những việc trông giống người đã đạt được, nhưng đó không phải những việc tạo ra kết quả của người ta.
Ví dụ rất đời. Nhiều người thành công dậy sớm, nên bạn dậy sớm. Họ đọc nhiều sách, nên bạn đọc nhiều sách. Họ đi sự kiện, nên bạn đi sự kiện. Những việc đó có thể có ích, nhưng nếu không phải điểm tạo ra khác biệt, bạn mệt mà không nhích.
Vì sao chúng ta hay đi sai đường
Từ nhỏ, chúng ta được dạy chăm chỉ sẽ thành công. Trường học và văn hóa công ty củng cố điều đó: làm nhiều giờ, quan hệ nhiều, chứng chỉ nhiều thì tiến nhanh. Đó từng là cách đúng trong thời công nghiệp, khi làm theo quy trình cho kết quả ổn định.
Tui nhớ một ý Naval hay nói, tui diễn đạt lại: thời công nghiệp thưởng cho sự tuân thủ, còn thời thông tin thưởng cho sáng tạo và khả năng tạo đòn bẩy. Chúng ta được huấn luyện để làm bánh răng giỏi, nhưng ít người dạy cách chế tạo cỗ máy.
Đây không phải lỗi của bạn. Bạn là sản phẩm của một hệ thống được thiết kế cho thời khác. Chỉ là cuộc chơi đã đổi, và cách chơi cần đổi theo.
Chăm chỉ không phải vấn đề. Vấn đề là chăm chỉ nhưng không biết mình đang làm đúng việc tạo ra giá trị hay chưa.
Tài sản là game giá trị, không chỉ là game thời gian
Một ý khác của Naval làm tui suy nghĩ nhiều: nếu chỉ cho thuê thời gian thì bạn khó tạo được tự do lựa chọn. Muốn đi xa hơn, bạn cần sở hữu một phần của thứ tạo ra giá trị, như cổ phần trong một doanh nghiệp, một sản phẩm, một hệ thống.
Ông kể thời trẻ ông làm việc rất nhiều giờ ở các công ty khởi nghiệp, tưởng chăm chỉ sẽ đưa mình đến chỗ mình muốn. Rồi ông nhận ra những người chủ, dù làm ít giờ hơn, lại đi xa hơn nhiều. Lý do nằm ở chỗ họ sở hữu thứ có thể tạo giá trị khi họ không có mặt.
Tui rút ra thế này, và áp dụng được cho mọi nghề, làm thuê hay làm chủ:
- Làm thuê: tìm phần việc của bạn mà tạo ra thứ tồn tại lâu, như quy trình, công cụ, tài liệu, kỹ năng hiếm.
- Làm chủ: xây thứ chạy được không cần bạn đứng đó từng phút, như mô hình có thể nhân bản, nội dung có sẵn, hệ thống.
- Cả hai: dành thời gian cho giá trị bạn tạo ra, không chỉ cho số giờ bạn ngồi đó.
Bắt đầu từ một câu hỏi
Tui không nói bạn phải bỏ mọi thứ. Tui chỉ mời bạn hỏi mỗi tuần một câu: trong những việc tui làm, việc nào thật sự tạo ra giá trị còn lại sau khi tui làm xong, và việc nào chỉ khiến tui thấy mình đang bận?
Câu trả lời có thể làm bạn hơi khó chịu. Nhưng nó là chỗ để bạn bắt đầu chuyển sức khỏi vòng tròn quanh gốc cây.
- Liệt kê các việc trong tuần, đánh dấu việc nào tạo ra giá trị còn lại sau khi bạn làm xong.
- Với mỗi thói quen "giống người thành công" bạn đang theo, hỏi: nó là nguyên nhân hay chỉ là tương quan?
- Chọn một việc then chốt, dành phần sức tốt nhất của ngày cho việc đó.
- Tìm một thứ bạn có thể sở hữu hoặc xây để nó làm việc thay bạn, dù nhỏ.