Làm chăm chỉ chưa đủ: 3 ý của Naval để có tự do lựa chọn

Có một nhóm anh em, làm việc gì cũng phải nhìn giá trước. Muốn đổi điện thoại thì đếm xem còn mấy ngày nữa mới tới kỳ nhận tiền. Muốn học thêm một thứ để lên cấp thì thấy học phí là rén, nói "để từ từ", mà từ từ thì thường không bao giờ tới.

Nếu bạn thấy mình trong đó, bài này viết cho bạn. Và nó bắt đầu bằng một người mà tui đã đọc rất kỹ: Naval Ravikant.

#Naval là ai, và vì sao tui chọn ổng

Naval không viết sách riêng. Người hâm mộ đã gom những gì ổng chia sẻ trong các chương trình và podcast thành một cuốn sách, và cuốn đó được đọc rất rộng. Anh em có thời gian thì tìm đọc nhé.

Điều tui thấy đáng học là hình ảnh sống của ổng. Ổng được nhiều người xem là một trong những người tự do nhất vùng Silicon Valley: muốn nghỉ vài tháng để đọc sách thì nghỉ, muốn đi thiền thì đi, không thích họp thì từ chối. Quyền chọn đó mới là thứ đáng ghen tị, hơn cả bất kỳ con số nào.

Bất ngờ hơn: ổng sinh ra trong gia đình rất khó khăn, di cư sang Mỹ từ năm 9 tuổi, và từng đi làm nhân viên như anh em mình. Vậy điều gì đã khác đi?

#Cho thuê thời gian có một cái trần

Hãy nhìn quanh. Ai làm việc nhiều giờ nhất? Shipper, công nhân, bảo vệ. Ai làm ít giờ hơn mà có nhiều quyền chọn hơn? Người điều hành, nhà đầu tư, chủ doanh nghiệp.

Naval nói đại ý rằng bạn sẽ không đạt được sự thịnh vượng bằng cách cho thuê thời gian. Mô hình thời đại công nghiệp là một giờ đổi một mức cố định. Mô hình của thời đại số là một giờ bạn bỏ ra có thể tạo ra thứ tiếp tục làm việc thay bạn: một sản phẩm, một nội dung, một hệ thống, một cộng đồng.

Warren Buffett diễn đạt cùng ý này trong một cuộc phỏng vấn với CNBC: nếu chưa tìm ra cách tạo giá trị khi mình ngủ, bạn sẽ phải làm việc rất lâu. Hai người rất khác nhau, nói cùng một điều.

Chăm chỉ giúp bạn đi nhanh. Tài sản quyết định bạn đi đâu.

#Vì sao ta cứ kẹt ở "vùng an toàn"

Tui muốn nói rõ: đây không phải lỗi của bạn. Bộ não ưu tiên an toàn trước mắt hơn tự do về sau. Thời nguyên thủy, thói quen đó giúp sống sót. Giờ nó khiến ta bám vào thứ gọi là ổn định, trong khi thứ ổn định đó có thể chỉ là một lâu đài xây trên cát. Một cơn sóng nhẹ như việc AI thay một phần công việc cũng đủ làm nó lung lay, và nhiều người phải bắt đầu lại ở tuổi 3x, 4x.

Naval cũng nhắc rằng thế giới hiện đại không được thiết kế cho hạnh phúc của ta, nó được thiết kế để ta tồn tại. Muốn hạnh phúc và tự do thì phải tự thiết kế.

#Bắt đầu thế nào khi còn đang đi làm

Tui không bảo bạn bỏ việc. Tui bảo bạn thêm một thứ vào mỗi tuần, đủ nhỏ để không sợ:

1. Chọn một thứ bạn biết làm mà người khác hay hỏi. Đó là nguyên liệu.
2. Biến nó thành thứ dùng lại được: một bài viết, một mẫu, một hướng dẫn, một buổi chia sẻ.
3. Đưa ra cho người thật xem, nghe họ phản hồi, rồi sửa.
4. Lặp lại đều. Tài sản thường đến từ sự lặp lại hơn là từ một cú hay.

Đây không hẳn là câu trả lời tối ưu nhất, nhưng tui thấy nó dễ làm nhất với nhiều anh em.

#Một câu hỏi để thử ngay tối nay

Hãy hỏi thẳng: nếu tuần sau tui ốm nằm nhà, thứ gì của tui vẫn tiếp tục có ích cho người khác? Nếu câu trả lời là "không gì cả", đó không phải tội lỗi, nó chỉ là điểm xuất phát.

Tui cũng muốn nói thêm về chuyện học. Nhiều anh em chùn bước vì thấy chi phí của việc học, rồi gác lại mãi. Cái nên hỏi trước là: kỹ năng này mở cho mình thêm quyền chọn nào? Khi nhìn bằng giá trị, quyết định thường khác hẳn so với khi nhìn bằng con số trên tấm biển.

Cuối cùng, hình mẫu như Naval chỉ để ta thấy một hướng đi có thật, không phải để ta so sánh rồi nản. Điểm xuất phát của ổng cũng không dễ. Quan trọng là bạn bắt đầu dịch từng chút mỗi tuần.