Đây là bài hai trong chuỗi "Tui 38 tuổi, nếu phải bắt đầu lại ở tuổi 2x thì sẽ làm gì". Việc thứ hai tui làm không liên quan đến kỹ năng mới hay công cụ mới. Nó là cách nhìn lại chính mình.
Bạn có từng học xong một khóa, đọc xong một cuốn sách, xem xong một video dài, hào hứng bắt tay vào làm, rồi chợt khựng lại vì thấy "mấy thứ này người ta làm hết rồi"? Tui từng như vậy. Và phần lớn những lần đó, tui không làm gì cả.
Cảm giác "ai cũng làm rồi" thường là ảo giác do feed tạo ra. Cơ hội vẫn rộng, nhưng chủ yếu dành cho người biết nhìn vào bên trong để tìm điểm khác biệt, thay vì liên tục nhìn ra ngoài để so sánh.
Bài này dành cho ai
Cho bạn đang muốn bắt đầu viết, làm video, làm một thứ gì đó, nhưng nghĩ: "Đăng gì bây giờ nhỉ? Cái này có người làm rồi, cái kia cũng có rồi." Rồi sau đó không có sau đó nào cả.
Cho bạn vừa bắt được một trend, lên kế hoạch cả buổi, rồi thấy mấy bài giống y ý tưởng của mình và tụt hứng.
Cho bạn đang có nhiều ý hay nhưng tự ti: "Mình có là ai đâu, người giỏi hơn làm rồi."
Và có một lời nhắc chung: trong thời đại AI, điều đáng ngại nhất chưa chắc là bị công nghệ thay thế. Nó có thể là trở thành bản sao mờ nhạt của người khác, hoặc của chính AI.
Vì sao ta thấy mọi thứ đã có người làm
Khi cuộn Facebook, TikTok, Instagram hàng giờ, bạn dễ rơi vào ảo giác "bão hòa". Giống người ở trong siêu thị khổng lồ quá lâu rồi tưởng mọi món đồ trên đời đều nằm trong đó. Đó là kết luận sai.
Thuật toán ưu tiên cái đang thịnh hành. Nên feed của bạn đầy những nội dung na ná nhau, như cả buổi hòa nhạc mà ai cũng chơi một bản nhạc bằng một nhạc cụ. Bạn thấy lặp lại và nghĩ đó là toàn bộ âm nhạc.
Thực tế là ý tưởng giống nhau không có nghĩa là người làm giống nhau. Cùng một chủ đề, mỗi người có trải nghiệm, giọng nói, cách nhìn khác. Người xem thường nhớ người, không nhớ chủ đề.
Hai ví dụ về việc không đi cùng đường
Tui thích nhắc hai ví dụ trong văn hóa Việt.
Đen Vâu bắt đầu khi rap Việt đang rất đông đúc. Anh không cố làm giống mọi người. Anh đưa chất liệu dân gian và văn thơ Việt vào rap, đi con đường ít ai chọn lúc đó, và có chỗ đứng riêng với nhiều MV được xem rất nhiều.
Nguyễn Nhật Ánh cũng vậy. Ông không chen vào thể loại đang được ưa chuộng. Ông viết những câu chuyện đời thường, đậm màu địa phương, nhưng chạm cảm xúc chung của nhiều lứa tuổi. Sách của ông có hàng triệu bản được bán ra.
Điểm chung: họ không thắng bằng cách làm giỏi hơn người ta ở cùng một chỗ. Họ chọn một chỗ mà chất riêng của mình có giá trị.
Đừng lo ý tưởng của bạn đã có người làm. Hãy lo nó chưa mang gì riêng của bạn.
Cách tìm điểm khác biệt, không cần giấu mình trong lý thuyết
Điểm khác biệt không phải thứ bạn nghĩ ra trên giấy. Nó nằm sẵn trong những gì bạn đã sống và làm. Tui gợi ý một lịch 14 ngày nhỏ để thử:
- Ngày 1 đến 3: ghi lại những việc bạn làm khác người xung quanh, những điều bạn hay được hỏi, những chuyện bạn kể mà người ta hay lắng nghe.
- Ngày 4 đến 7: chọn ba điều bạn thấy mình hiểu sâu hơn mức trung bình, viết mỗi điều một đoạn ngắn bằng giọng của chính mình.
- Ngày 8 đến 11: đăng thử một trong ba đoạn, xem người đọc dừng ở chỗ nào, hỏi lại điều gì.
- Ngày 12 đến 14: giữ lại hướng nào có phản hồi thật, bỏ hướng nào chỉ là bắt chước trend.
Bạn thấy đấy, không có bước nào cần bạn giỏi hơn người khác. Chỉ cần bạn chịu nhìn vào bên trong và thử.
- Khi thấy "ai cũng làm rồi", nhớ rằng feed không phải cả thế giới.
- Ghi lại trong 3 ngày những điều bạn hay kể và hay được hỏi, đó là nguyên liệu chất riêng.
- Viết thử một đoạn bằng giọng thật của mình thay vì giọng chuẩn của trend.
- Chạy thử 14 ngày, giữ hướng có phản hồi thật, bỏ hướng chỉ bắt chước.